Motor Bilgisi Kısa Ders Notları

[crazy_devil]

Motorun Tan?m? Ve çal??ma Prensipleri



Yak?ttan elde etti?i ?s? enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinalara motor denir.
Yak?tlar?na göre motorlar, Dizel-Benzin-LPG li olmak üzere ayr?l?rlar.

Benzinli motorun yak?t? benzin; Dizel motorun yak?t? Mazot (motorin); LPG'li motorun yak?t? ise LPG gaz?d?r.

Silindir dizili? ?ekillerine göre motorlar s?ra tipi, v tipi, y?ld?z tipi, boksör tipi ?eklindeddir.

So?utma sistemine göre motorlar, su so?utmal? ve hava so?utmal? diye ikiye ayr?l?r.

Yanma sistemine göre motorlar, içten yanmal? ve d??tan yanmal? diye ikiye ayr?l?r. Araçlardaki motorlar içten yanmal? motorlard?r. ?çten yanmal? motorlar ise, mazot, benzin ya da motorin yakarlar.

Motorlar, çal??ma zamanlar?na göre, iki zamanl? ve dört zamanl? motorlar diye ikiye ayr?l?r.
Benzinli motorlarda ate?leme, s?k??t?r?lm?? benzin-hava kar???m?n?n buji ile ate?lenmesi ile olur.

4 zamanl? motorlarda 4 zaman, s?ras? ile ?öyledir: Emme, s?k??t?rma, ate?leme (veya geni?leme; i? zaman? da denir), egzost.

Enkektörlerden püskürtülerek ate?leme yap?lan motorlarda yak?t olarak motorin kullan?l?r. Katalitik konvertör kullan?lan araçlarda yak?t olarak, kur?unsuz benzin kullan?l?r.

Bir motorun baz? parçalar? ?unlard?r: mar? motoru, piston, segman, piston kolu, silindir kapa??, supap kapa??, eme manifoltu, egzost manifoltu, silindir gövdesi, silindir gömle?i, karter, conta, külbütör, emme supap?, ekzost supap?, supap itece?i, krank mili, kam mili, volan di?lisi, eksantrik di?lisidir.

Dizel motorda ise bunlar?n d???nda, mazot pompas? (enjeksiyon pompas?) ve enjektör de bulunur.

Benzinli motorlarda, üsttekilerin d???nda karbüratör, benzin pompas?, buji, disribütör, bobin vard?r.


Ate?leme Sistemi
Benzinli motorun ate?leme siteminin baz? önemli parçalar? ?unlard?r:

Akü, kontak anahtar?, endüksyon bobini, distribütör, buji ile distibütör içinde bulunan platin tak?m?, alçak yüksek gerilim kablolar? kondansatör, tevzii makaras?d?r.
Bezinli motorlarda bujinin görevi ate?lemeyi sa?lamakt?r. Benzinli motorlarda bulunan distribitörün en önemli görevleri endükdiyon bobininden gelen yüksek voltaj? bujilere da??tman?n yan?s?ra, pilatin ve meksefe yard?m?yla yüksek voltaj?n olu?umunu sa?lamak, ayr?ca tevzii makaras?yla da elektrik da??t?m?n? sa?lamakt?r.

Endüksiyon bobini aküden gelen voltaj? 15.000 - 25.000 volta ç?kar?r.

Bujilere ate?leme s?ras?na göre ak?m da??tan distribütördür. Motor çal??mazken kontak anahtar?, ate?leme durumunda aç?k unutulursa platin ya da bobin yanabilir.

Arac?n belirli bir km.'sinden sonra baz? parçalar? de?i?melidir. Bunlardan biri platin ve bujidir. Ate?leme sistemi ayarlar?ndan biri buji ayar? ve di?eri ise platin ayar? ile avans ayar?d?r.

Platin meme yapm?? ise meksefe (kondansatör) yanabilir. Platin meme yaparsa z?mparayla temizlenir.

Motorun çal??mas? sars?nt?l? ise, sebebi buji kablolar?ndan birinin ç?km?? olmas? olabilir.
Benzinli bir motorda normal yanma olmamas?n?n sebeplerinden biri bujilerin normal ete?leme yapmamas?, bir di?eri de platin ayar?n?n bozuk olmas? ayr?ca bujilerin kurum ba?lanm?? olmas?d?r.

Bujiler ayars?z ve a??nm?? ise motor çeki?ten dü?er. Buji ayarlar? yanl?? yap?lm?? bir arac?n egzost duman? siyaht?r. Motorun egzostundan siyah duman ç?kmas? durumunda kar???m oran? da kontrol edilmelidir.


Yak?t Sistemi

Benzinli motorun yak?t sisteminin parçalar?ndan baz?lar? ?unlard?r:
Yak?t deposu, yak?t pompas?, yak?t göstergesi, karbüratör, hava filtresi, emme manifoltu.
Dizel motorun yak?t sisteminin parçalar?ndan baz?lar? ?unlard?r:
Yak?t deposu, besleme pompas?, mazot filtresi, enjeksyon pompas?, enjektör, ?s?tma k?zd?rma bujileri, yak?t göstergesi.

Hava filtresinin görevi, karbüratöre giren havay? süzmek ve ve sessiz emi? sa?lamakt?r. Hava filtresinin t?kanmas?n? önlemek için bas?nçl? hava ile temizlemeliyiz. Öte yandan, hava filtresi t?kal? olan motor zengin kar???mla çal???r. Filtre yine de temzilenmeden motor hala çal??t?r?l?rsa motor bo?ulur.

Karbüratör, emme manifoltu üzerindedir ve sadece benzinli motorlarda olur. Benzin-Hava kar???m?n? ayarlar. Karbüratörin kar??t?rma oran? 1/15'tir.

Jinkle devresinin görevi, so?uk havalarda motorun çabuk çal??mas?n? sa?lamakt?r. Jinkle devresi karbüratörde bulunur. Jinkle kelebe?i, karbüratörün hava giri? deli?i önünde bulunur.

Ya? filtresi ya?? süzer ve temizler.

Silindir içindeki yanm?? gazlar egzost manifoldu ile d??ar? at?l?r.

Egzost susturucusu, bas?nçl? olarak ç?kan yanm?? gazlar?n sesini azalt?r. E?er arac?n egzostundan fazla ses ç?k?yorsa susturucu patlak olabilir.

Supap ayar?, en önemli motor ayarlar?ndan biridir. So?uk ve s?cak ayar olarak ikiye ayr?l?r.

Bir arac? k?? ?artlar?na haz?rlarken en önemli noktalardan biri hava filtresini k??l?k pozisyona almak ve otomatik jinkle k??l?k pozisyonuna çevirmektir.

Araçta yak?t ikmali yap?l?rken motor stop edilir.

Aya??m?z? gaz pedal?ndan çeksek bile motorun hala çal??mas?n? sa?layan devre rölanti devresidir.

Yak?t?n içinde toz-su-pislik vs. varsa motor tekleyerek çal???r.

Yak?t sistemi ayarlar?ndan biri rölanti ayar?d?r.

Bo?ulmu? bir motoru çal??t?rmak için gaz pedal?na sonuna kadar bas?larak mar? yap?l?r.

Motor ?s?n?ca stop ediyorsa karbüratöre de bak?lmal?d?r.

Araç kulan?rken yak?t tasarrufu için
Hava filtresi temizlenmeli,
Karbüratör ayarlar? yap?lmal?,
Jinkle devresi aç?k unutulmamal?d?r,
Rölanti yüksek olmamal?d?r,
Eskimi? bujiler temizlenmeli,
Lastik hava bas?nçlar? normal olmal?d?r,
Fren ayarlar?n?n s?k? olmamas?,
Uygun viteste gidilmesi,
Debriyaj kaç?rmas? olmamal?d?r,
Saatte 90/100 km h?z?n geçilmemesi gerekmektedir.

Arac?n fazla yak?t yakt???n? anlamak için eksozuna bak?l?r. E?er egzost rengi siyahsa fazla yak?t yak?yor olabilir.



Ya?lama Sistemi

Ya?lama sisteminin parçalar?:
Karter-ya? pompas?,
Filtre,
Gösterge,
Seviye çubu?u,
Ya? kanallar?d?r.

Motorda ya??n baz? görevleri:
Sürtünmeyi azaltmak,
A??nmay? önlemek,
Silindir ve segmanlar aras? bo?lu?u doldurup s?zd?rmazl??? sa?lamak,
So?utmaya yard?mc? olmak,
A??nmadan dolay? olu?an pislikleri temizlemektir.

Karterin önemli görevlerinden baz?lar?:

Motor blo?unun alt?n? kapatmak ve ya?a depoluk etmektir.

Araçta motor ya?? kontrol edilirken kontak anahtar? kapat?l?r ve 4-5 dakika beklenir. Ya? ölçümü yap?l?rken araç düz durumda olmal?d?r. Ya? seviyesi ya? çubu?uyla ölçülür, ve ya??n seviyesi ya? çubu?unun iki çizgisi aras?nda olmal?d?r. Ya? seviyesi normalin çok alt?nda iken motor çal??t?r?l?rsa motor ?s?n?r ve yanar.

Motor ya?? de?i?tirilirken motor s?cak olmamal?d?r.

Motorlarda genellikle 20-50 W numara motor ya?? kullan?l?r. Motorun ya?? karterin alt?ndaki tapa aç?larak bo?alt?l?r. Yeni motorya?? ise süpap muhafaza kapa?? üzerindeki kapaktan doldurulur.

Motor ya?? ve ya? filtresi belli km'lerde mutlaka de?i?tirilmelidir.

Motorda ya? bas?nc? yoksa,
Ya? yok,
Filtre t?kal?,
Ya? pompas? ar?zal?,
ya da Ya? mü?iri ar?zal? olabilir.

Motorun ya? eksiltmesinin sebeplerinden baz?lar?:
Karter contasn?n y?rt?lmas?,
sekman ya da silindirlerin a??nmas?,
karterin delik olmas?,
tapadan ya? s?zd?rmas?d?r.

Ya? yakan motorun egzozundan mavi duman ç?kar.

Mar?a bas?l?p motor çal??t?r?ld???nda ya? lambas?n?n sönmesi gerekir.
Motor çal??t??? sürece ya?laman?n olup olmad??? motor ya? göstergesinden takip edilebilir.
Motor çal???rken ya? göstergesinde anormallik görülürse motor hemen durdurulur.



So?utma Sistemi
Su ile so?utma sisteminin baz? parçalar?:
Radyatör,
Vantilatör,
Devirdaim pompas?,
Termostat,
Hararet (?s?) gösterici,
Hararet (?s?) mü?iri,
?lave su kab?,
Fan motorudur.

Radyatör, so?utma suyuna depoluk eder. radyatörün alt?nda su bo?altma muslu?u vard?r.

Termostat silindir kapa?? su ç?k???ndad?r. Motorun s?cakl???n? çal??ma s?cakl???nda sabit tutar.

Devirdaim pompas? vantilatör kay???ndan hareket al?r. Radyatördeki so?uk suyu su kanallar?na yollar.

Hava so?utmal? motoru, su so?utmal? motordan ay?ran bir di?er özellik hava so?utmal motorda radyatör ve su pompas?n?n olmama?sd?r.

Vantilatör kay??? V ?eklindedir. Kay?? gerginli?i 1-1,5 cm civar?nda olmal?d?r. Vantilatör kay??? hareketini krank mili kasna??ndan al?r ve vantilatör kay??? devirdaim pompas? ve alternatörü (?arj dinamosunu) çal??t?r?r. Vantilatör kay??? koparsa motor hararet yapar.

So?utma sisteminde su azal?yorsa :
Silindir kapak contas? ar?zal? veya radyatör delik,
Radyatör kapa?? bozuk,
Radyatör hortumve kelepçeleri ar?zal? veya delik,
Kalorifer hortumlar? delik veya
Termostat ar?zal? olabilir.

Motorun hararet yapmas?n?n nedenleri:
-> Radyatör peteklerinin t?kanmas?,
-> Radyatörde suyun azalmas?,
-> Vantilatör kay???n?n gev?ek veya kopuk olmas?,
-> Termostat?n ar?zal? olmas?,
-> Motor ya??n?n azalmas?,
-> Motor so?utma suyu kanallar?n?n t?kal? olmas?,
-> Uygun vites ve h?zda gidilmemesi,
-> Otomatik fan?n ar?zal? olmas?d?r

Radyatöre konacak suyun seviyesi peteklerin üzerinde olmal?d?r.

çok s?cak motora rölantide çal???rken ?l?k ve kiraçsiz su konur.

Motor blu?undaki su kanallar? pastan ya da kireçten t?kanm?? ise motor fazla ?s?n?r.

Radyatöre konacak suyun içilecek temizlikte ve temiz su olmas? gerekir.

Su oldu?u halde motor fazla ?s?n?yorsa, termostat ar?zal?d?r.

Donmay? önlemek için radyatöre antifriz ilave edilir.

Termostad? sökülmü? motor, gere?inden so?uk çal???r a??nmalar artar ve verim dü?er.

Motorun çok s?cak çal??t?r?lmas? motoru çeki?ten dü?ürür.

Motor çok s?cakken radyatöre so?uk su konursa silindir kapa?? ve blok çatlayabilir.

çok s?cak bir motorda radyatör kapa?? ?slak bir bezle tutulup hafifçe gev?etilir ve buhar tamamen at?l?nca radyatör kapa?? aç?l?r.

Araçta ?s? (hararet) göstergesi çal??m?yorsa ?s? mü?iri ar?zal? olabilir.

Motor, çal??t?ktan sonra çal??ma s?cakl???na gelmiyorsa kalorifer hortumlar?nda kaçak olabilir.

Motor ?s?s?n?n aniden yükselmesinin sebebi kay?? kopmas? olabilir.



Mar? Sistemi


Mar? sistemi motora ilk hareketi verir.

Parçalar?:
- Akü
- Kontak anahtar?
- Mar? motoru
- Volan di?lisidir.

Mar?a bas?ld???nda mar? motorunun bediks di?lisi volan?n üzerindeki di?lilerle kavra??r ve volan? döndürür.

Volan da krank? döndürerek, motora gerekli ilk hareketi verir.

Mar? durumunda mar? motoru hiç dönmüyorsa:
Akü bitik
Akü kutup ba?lar? gev?ek
Akü kutup ba?lar? oksitli
Mar? otomati?i ar?zal?
Mar? motoru sarg?lar? ar?zal? ya da sigortas? at?k olabilir.

Motor çal???rken mar? yap?l?rsa volan di?lidi, mar? motoru ve mar? di?lisi zarar görür.

Mar?a bas?ld???nda mar? motoru dönmez, korna da çalmaz ise sorun aküde-kutup ba?lar?nda olabilir.

Akü ba?ka bir aküyle takviye yap?lacaksa her iki akünün (+) kutup ba?lar? (+) kutup ba?lar?yla, (-) kutup ba?lar? ise (-) kutup ba?lar?yla birle?tirilir. Her iki akünün de voltaj? ayn? olmal?d?r.

Dijital göstergeli araçlarda akü takviyesi yap?lmaz.

Mar?a basma süresi 10-15 saniyedir. Fazla bas?l?rsa akü biter.

Mar? yap?ld???nda t?k diye bir ses gelip, mar? motoru çal??m?yorsa akü kutup ba?lar? gev?ek olabilir.

Vantilatör kay??? hareketini volan kasna??ndan al?r ve pervaneyi -devirdaim pompas?n?- ?arj dinamosunu çal??t?r?r. Kay?? koparsa vantilatör pervanesi - devirdaim pompas? ve ?arj dinamosu hareket.



Ayd?nlatma ve ?kaz Sistemi

Ayd?nlatma sisteminde, sigortalar, kablolar, farlar, park lambas?, sis lambas?, plaka lambas?, gösterge lambas?, iç ayd?nlatma lambas?, bagaj ayd?nlatma lambas?, gibi lambalar vard?r.
?kaz sisteminde, sinyaller, fren ikaz lambalar?, geri vites lambas?, korna bulunur.

Her elektrik eleman? gibi araçlarda bulunan ayd?nlatma ve ikaz sistemi gibi elektrikli devrelerde de:
akü, kablolar, kablo ba?lant?lar?, sigortalar, açma kapama dü?meleri ya da kollar?, ve al?c? olarak da ampuller bulunmaktad?r.

Bu sistemlerin en önemli ar?zalar?:
k?sa devre,
kablo kopuklu?u,
akü bitmesi,
akü kutup ba?? oksitlenmesi veya akü kutup ba?? gev?ekli?i,
ampul yanmas?,
sigorta atmas?,
anahtarlar?n ar?zalanmas?d?r.

Fren mü?iri ikaz sisteminin bir parças?d?r.
Farlardan bir k?sm? ya da hiçbiri yanm?yorsa, sigortas? at?k olabilir.
Fla?ör ar?zalan?nca sinyal lambas? yanmaz.
Sigortalar at?ksa bunun yerine ayn? amperde sigorta tak?l?r.
Far anahtar? bozuksa farlar yanmaz.
Is? göstergesi çal??m?yorsa, ?s? göstergesi mü?iri ar?zal? olabilir.
Arac?n fren lambalar? yanm?yorsa, fren mü?iri ar?zal? olabilir.
Fren lambalar?ndan biri yanm?yorsa, yanmayan lamban?n ampulu yanm?? olabilir.
Farlar?n bak?m? yap?l?rken, far ayar? yap?l?r.
Farlardan biri sönük yan?yorsa far kablo ba?lant?s? gev?emi? veya paslanm?? olabilir.
Sigortan?n görevi, k?sa devre oldu?unda sistemi korumakt?r.




Dizel Motora Ait Baz? Bilgiler


Dizel motorlarda silindire sadec hava doldurulur ve yanma s?k??t?r?lm?? havan?n üzerine enjektörden yak?t püskürtülmesiyle sa?lan?r.

Dizel motorlar?n yak?t sisteminde günlük yaplacak i?lerden biri mazot-su ay?r?c?s? veya filtre ya da yak?t deposundan yak?t sisteminin suyunun al?nmas?d?r.

Dizel motorlarda yanma enjektörden yak?t püskürtmekle olur. Enjektörler kendilerine enjeksyon pompas?ndan gelen mazotu silindirlerdeki s?k??t?r?lm?? havan?n içine püskürterek yanmay? sa?larlar.

Enjeksyon pompas?, besleme pompas? ile depodan gelen yak?t? bas?nçl? olarak enjektörlere yollar.

Dizel motorun çal??mamas?n?n bir nedeni, hava yapm?? olmas?d?r. Hava yapman?n nedenleri:
-yak?t?n bitmesi,
-boru ve rekorlar?n gev?emesi,
-yak?t borular?n?n sökülmesi,
-filtrenin temizlenmesi veya de?i?mesidir.

Dizel motorlarda egzost duman? siyah ç?k?yorsa yak?t pompas?na, enjektöre ve hava filtresine bak?l?r. Ayr?ca dizel motorlarda mar? yap?ld???nda mar? motoru dönüyor ancak motor çal??m?yorsa yak?t filtresi de tak?l? olabilir.

Özellikle so?uk havalarda dizel motoru kolay çal??t?rabilmek için k?zd?rma bujileri kulan?l?r.