Zincir Dosyas? - Hasan Alp ?nan'?n Yaz?s?

[crazy_devil]

Zincir nerdeyse motosiklet tarihi kadar geçmi?i olan, günümüzde hala üreticiler taraf?ndan s?kça kullan?lan motorun gücünü tekerleklere iletmeyi sa?layan parçad?r. Son 10 y?ld?r geli?en teknoloji zincirleri de etkilemi?, farkl? üretim tekniklerinin uygulanmas?, kullan?lan yeni teknoloji ya?lay?c?lar ile zincir günümüzde daha uzun ömürlü hale gelmi?tir.
Peki motosikletimizin zincirine yeterli özeni gösteriyormuyuz? Gerekli ayarlar? kontrol edip yapt?r?yormuyuz? Zincir bak?m?n? nas?l yap?yoruz?

Birçok kullan?c?n sadece periyodik bak?mlarda ya?lad???, pek önemsemedi?i bir parçad?r zincir. Motor tipine, kullan?ma ve bak?ma göre de?i?mekle beraber ortalama ömrü 20.000km civar?ndad?r. Bak?ms?z bir zincir sadece kendini eskitmez üzerinde ko?tu?u ön-arka zincir di?lilerini de a??nd?r?r. Bak?ms?z bir zincir mutlu olarak ç?k?lan bir geziden, yaralanma hatta ölüme varabilecek kazalara sebep verebilecek kadar tehlikelidir. Kopan bir zincir en iyi ihtimal yere serilirken, ön zincir di?lisine dolan?p motor blo?unu k?rma, daha da kötüsü arka tekerle?e dolan?p kitlenmeye kadar çok tehlikeli ve masrafl? sorunlara neden olabilir. Bu nedenle zincir bak?m?na gerekli özeni göstermeli ve vaktinde yenileme i?lemini yapmal?y?z. Öncelikle zincirin yap?s?na, tiplerine ve bize sa?lad?klar? yararlara bir bakal?m.
Motosikletlerde kullan?lan iki zincir tipi vard?r: O-Ring zincirler ve O-Ring’siz zincirler.
O-Ring’siz zincirler eski tip aç?k zincirlere denir. O-Ring bulunmad??? için pim yata?? ve d?? bakla aras?nda ya? muhafazas? iyi yap?lmad??? için k?sa sürede d?? ortamlardan etkilenme ve s?zma sebebiyle ya? miktar? azal?r ve özelli?ini yitirir, a??nmalar h?zlan?r. Bu tip zincirler daha k?sa ömürlüdür ve s?k bak?m yap?lma zorunlulu?u vard?r. Günümüzde kullan?m? oldukça azalm??t?r. Bu olumsuzluklar? azaltma amaçl? yeni zincirlerde O-Ring keçe teknolojisi kullan?lmaya ba?lanm??t?r.
O-Ring zincirler adlar?n? içerdikleri O ?ekilli keçelerden al?rlar. Farkl? üreticilerin adland?rd??? X-Ring, W-Ring, Z-Ring ve benzeri ürünler de O ?ekilli keçe kullan?rlar. Sadece keçe gövdesinin ?eklindeki de?i?ikli?e göre isim al?rlar. Farkl? ?ekilli keçeler, zincirin üzerinde daha çok ya? tutulmas?n? böylece hem iç sürtünmesini azaltma hemde bak?m aral?klar?n? uzatma amaçl? kullan?lmaktad?r.

O-Ring (X)’in yan kesiti görülmekte.

Örnek verecek olursak milisaniyelerin ölçüldü?ü drag yar??malar?nda en küçük güç kayb? bile hesaplanmakta ve zincirin etkisi dahi ölçülmektedir. Bu ölçümlerde X-Ring zincirlerin di?er tip zincirlere göre daha dü?ük sürtünme ve yuvarlanma direnci gösterdi?i görülmü?tür. Bunun nedeni olarak bu tip zincirlerin ince x ?ekilli keçeleri aras?nda daha fazla ya? tutma özelli?ine sahip olmas? gösterilebilir.

?imdi standart O-Ring zincir kesitine bakal?m. çizimde k?rm?z? olarak belirlenmi? olan parça O-Ring keçedir. Bu keçe, pim yata?? ve d?? bakla aras?nda ya?lay?c? s?v?n?n muhafazas?n? sa?lamakta böylece hareketli olan bu aksam?n ömrünü uzatmaktad?r.


Sözün özü zincir ömrü için hayati önem ta??yan O-Ring keçelerin korunmas? büyük önem arz eder.
Zincir Bak?m?
Zincir bak?m? üç a?amada gerçekle?ir.
1. Temizlik
2. Ya?lama
3. Ayarlama ve Bak?m Periyodu
Zincir Temizli?i
Temizlik zincir ömrünü do?rudan etkileyen en önemli unsurdur. Zincir aç?kta çal??an bir parça oldu?u için d?? etkenlere kar?? savunmas?z bir konumdad?r. Kir, zincirin ya?lanmas?n? sa?layan maddeleri bünyesinde toplay?p ya?lama özelliklerini bozar, sürtünmeyi artt?r?r. Neticede a??nmalar artar ve zincir ömrü k?sal?r. Kum, çamur, toz, çer çöp gibi zincire yap??mas? kolay olan maddeler k?sa sürede zincirin üzerinde birikirler. Kullan?m yerine göre zincir temizlik i?lemlerini planlaman?z gerekir. ço?u üretici her 500km’de zincirinizi ya?lay?n diye uyar?r. Ancak buna uymak ne derece do?rudur tart??maya aç?kt?r. çünkü zincir kirlenmesi kullan?m ko?ullar?na göre de?i?en bir yap?dad?r. Cross, enduro gibi do?a ?artlar?nda ilerleyen, tozla, çamurla bir arada olan motosikletler çok daha k?sa sürede zincir kirletirken, racing, cruiser ve touring tarz? motorlar asfalt a??rl?kl? gittikleri için çok daha uzun km’lerde zincir bak?m?na ihtiyaç duyarlar.
A?a??daki iki foto?rafta farkl? kullan?m ko?ullar?nda zincirin ne derece kirlendi?ine bir bak?n.

Bir kross motosiklet arazi kullan?m?ndan sonra ciddi oranda kirlenmi?. Zincirdeki ya?? tozun emdi?i bariz bir ?ekilde ortada. Toz, toprak, z?mpara gibi metal aksam? a??nd?rmakta.


Bu foto?rafta da asfalt a??rl?kl? yol yapm?? bir motosikletin zincir kirlili?ini görüyoruz. Ya?l? k?s?m rahatl?kla göze çarp?yor ve sadece ya?lama yap?larak bir süre daha bu ?ekilde kullan?labilir.
Zincirimizi nas?l temizlemeliyiz?
Birçok kullan?c? farkl? teknikler uygulad???n? söylemekte, do?ru veya yanl?? bunu uygulamaktad?r. Bu yanl?? uygulamalarla ya?s?z kalan keçeler zarar görüp y?rt?lmaktad?r. Örne?in s?kça yap?lan bir hata balata temizleme spreyi kullan?lmas?d?r. ?çinde ya? ve kir çözücüleri bulunan, ya?lama özelli?i olmayan bu ürünlerin kullan?m? hem O-Ring’lere ciddi zararlar vermekte hemde O-Ring’in korudu?u ya??n özelli?ini bozmaktad?r. Tamamen ya?? zincirden temizleyen bu kimyasallar? kullanmak do?ru de?ildir. Di?er çok önemli hatay? da özellikle bilgisiz ustalar ve servis çal??anlar? yapmaktad?r. Benzin, mazot hatta tiner gibi maddelerle zincir temizli?i O-Ring’lere zarar vermeye yeter de artar bile. Bu tarz ürünler eski tip aç?k zincirlerde rahatl?kla kullan?labilir. Unutulmamas? gereken nokta, zinciri temizlerken bile asla ya?s?z b?rakmamak gereklili?idir.
Editörün Notu: Birçok motosiklet kullan?c? WD-40 ve türevi kontakt ya?lay?c?, pas temizleyici spreyleri hem temizlik hemde ya?lama amaçl? kullanmaktad?r. Yerli ve yabanc? forumlarda bu konu üzerinde ciddi tart??malar olmu?, kimi kullan?c? uzun zamand?r kullan?yorum sorun yok derken baz? kullan?c?lar yeterli ya?lama olmad???ndan zincirine zarar verdi?ini belirtmi?tir. Esasen bu konuda yap?lm?? ciddi bir çal??mada göremedim. Ancak ki?isel görü?ümü belirtmek isterim. WD-40 ve benzeri ürünler stoddard gibi solventli kimyasallar içermektedir. Bu solventler kuru temizleme sa?layan maddelerdir. Kullan?ld???nda pin yataklar?n? ve keçeleri ya?dan temizleyerek kurutabilir. Neticede geriye sadece ince katmanl? bir ya? kal?r. Bu ya? a??r ?artlarda çal??an (yüksek bas?nç, toz-kir-çamur) zinciri korumada yetersiz kal?r ve a??nmalar ba?lar. Bu tarz ürünlerin ya?lama amaçl? kullan?lmamas?n? tavsiye ederim.
Ad?m ad?m zincir temizli?i.
Öncelikle motosikletimizi temizlik için haz?r konuma getirmeliyiz. Orta ayakl??? olan motosikletlerin zincir temizli?i çok kolay yap?labilmektedir. Orta ayakl???n olmad??? motorlarda arka sehpa kullan?larak motosiklet dik konumda arka tekerler bo?a al?narak temizlik yap?labilir.

D?KKAT: Baz? sürücüler daha kolay olur diye orta sehpaya ald?klar? motosikletlerini çal??t?rarak zinciri çevirirler ve temizleyip ya?lamaya kalkarlar. Birçok ki?inin bu uygulama s?ras?nda ciddi ?ekilde yaraland???n? belirtmek isterim. Her zaman motor kapal? haldeyken bak?m? yap?n?z.
Temizlik için boya f?rças? veya di? f?rças?, küçük bir kap, bez parças?, 1lt kadar gazya?? veya zincir temizli?i için özel üretilmi? spreye ihtiyac?m?z var.

Gazya??na bat?r?lm?? f?rça ile zincir ve di?lisini iyice temizliyoruz. Gazya??n?n en önemli özelli?i en kat? ya?l? kirleri bile kolayca temizlerken içerdi?i ya? ile zinciri de ya?lamas?d?r. Zincir temizlense bile bir iki defa daha üzerinden gazya?? geçirmek ula??lmas? zor olan ön zincir di?lisinin de gazya??na iyice bulanmas?n? ve temizlenmesini sa?lar.


Zinciri temizlerken her turda di?liyide f?rçalayarak eski ya?, kir tortular?n? da temizliyoruz.

Daha önceki ya?lamalardan sürü? s?ras?nda jant’a s?çrayan kirleri de gazya?l? f?rça ile temizleyebiliriz.

Temizlik i?lemi sonras?nda bir bez ile zincirde ve di?lide kalan gaz ya??n? hafifçe emdiriyoruz.

Cant?m?za ve lasti?imize s?çrayan gazya??n? temizliyoruz.

E?er motor temizlik sonras? y?kanacaksa gazya?? temizlenmeden b?rak?lmal?d?r. Asla bas?nçl? s?cak/so?uk su ile zincir temizli?i yap?lmamal?d?r. Y?kama s?ras?nda deterjanl? suyun zincire gelmemesine dikkat edin.

Fren diskini de temizlemenizde fayda var. Gazya??’n?n temizleme s?ras?nda diske de s?çrayabilece?i ihtimaline kar?? sabunlu su ile diski de mutlaka temizleyin. Aksi takdirde frenleme performans?n da dü?me ve dolay?s?yla kaza yapma riski do?abilir.

Y?kama sonras? kurulama i?lemini yap?yoruz. Özellikle zinciri kuru bir bez ile nemden uzakla?t?r?yoruz.

Evet zincirimiz temizlendi ve kuruland?.

Zincir temizli?ini kolayla?t?r?c? çe?itli ürünlere de rastlamaktay?z. Özellikle bu i? için üretilmi? f?rçalar büyük kolayl?k sa?lamaktad?r.


Otomatik zincir temizleme kitleri de son zamanlarda dikkat çeken ürünler aras?nda. ?ahsi görü?üm zinciri bizzat kendinizin temizlemesi hem süre bak?m?ndan hemde etkin temizlik aç?s?ndan daha uygun olacakt?r.

D?KKAT: Ya?lama ve temizlik i?lemi sonras?nda lasti?e gazya??n?n veya ya??n bula??p bula?mad???n? kontrol edin. Varsa temizleyin. Aksi durumda motosiklet patinaja dü?üp kontrolsüz hareketler yap?p kazaya sebep verebilir.
Zincirin Ya?lanmas?
Zincir ya?lar? iki çe?ide ayr?l?r. S?v? ya? ?eklinde olanlar ve ince yo?un k?vaml? (wax ing.) olanlar. ?ki üründe zincir ya?lamas?n? ba?ar?l? bir ?ekilde gerçekle?tirir. Aradaki fark kullan?m ?artlar?na göre de?i?iklik göstermektedir. Yo?un k?vaml? gress gibi olan ya?lar bünyesinde tozu, çamuru, ince kumu kolayca ta??r. Bu nedenle tozlu, bozuk zeminli, toprakl? ko?ullarda yol alan motosikletlerde kullan?lmas? do?ru de?ildir. Bu ko?ullarda s?v? zincir ya?lar?n kullan?m? çok daha etkin koruma sa?lamaktad?r. Yo?un ya?lar, zincire daha iyi tutunduklar? için asfalt yollara ve racing gibi yüksek h?zlara ç?kan motosikletlerde kullan?ma uygun ya? tipidir. Bu tarz ürünleri bulamama durumunuz olursa 80/90 vites kutusu ya?? kullanabilirsiniz.
Ad?m ad?m ya?lama
Öncelikle yan?m?za küçük bir karton parças?, bez ve ya?? al?yoruz. Karton parças? içten ya?lama s?ras?nda ya??n ba?ka yerlere s?çramas?n? engelleme amaçl?d?r. Gelelim ya?lama i?lemine.
Zincir mutlaka iç k?s?mdan ya?lanmal?d?r. Böylece dönme s?ras?nda ya? merkez kaç ile d??a do?ru savrularak zincirin her k?sm?na ula?abilir.

Zincirimiz ve di?liler ya?land?.


?PUCU: Zinciri yoldan geldikten hemen sonra s?cak haldeyken ya?lamak çok daha etkili sonuç vermektedir. S?cakl?ktan vizkositesi artan ya? çok daha iyi zincire i?ler.
Ben ya?dan ho?lanmam, ya?layamam, zaman?mda yok. Bana alternatif ne önerirsiniz?
Böyle bir soruya cevap otomatik zincir ya?lama sistemleri olarak verilebilir. Birçok firman?n zincir ya?lama sistemleri vard?r. Elektronik kontrollü olanlar?ndan tutunda basit mekanik aksam teknolojili çok çe?itli ürünlere rastlayabilirsiniz. Bu ürünlerle sürü? s?ras?nda belli aral?klarla zincir devaml? ya?lan?r. Elektonik olanlar h?za ba?l? olarak ya?lama miktar?n? ayarlayabilmektedir.

Pro-Oiller marka elektronik kontrollü ya?lama sistem düzene?ini görmektesiniz.
Zincir Ayar?
Zincir ayar?n?n kontrolünü her zaman yapabilirsiniz. Elinizle zinciri alt taraftan yukar? kald?rd???n?zda 1,5 - 2 cm kadar esneme pay?n?n olmas? gerekir. Bu pay, arka çatal?n yukar? a?a?? do?ru yapt??? hareket s?ras?nda zincirin a??r? gerilmesini önlemek amac?yla b?rak?lmaktad?r. Ayar sonras? motosikletin üstüne oturup zincir gerginli?ini gözleyerek ayar? kontrol etmelisiniz. A??r? gergin bir zincir a??nmay? h?zland?r?r ve parça k?r?lmas?na neden olabilir.

Zincirin a??r? bo?luklu b?rak?lmas? yolda sizi tehlikeye sokabilir. Zincir di?liden ç?kabilir ve janta dolanabilir. Bu sefeple zincir gerginli?ini belli aral?klarla kontrol edip, e?er deneyimliyseniz siz yapmal?s?n?z yada servisinize bu ayar? yapt?rmal?s?n?z.
D?KKAT: Baz? tamirciler a??r? sünmü? zincirleri biraz daha kullanabilme aç?s?ndan aradan bakla ç?kartma yoluna giderler veya size önerebilirler. Böyle bir uygulama sonras? hayat?n?z tehlikeye girer. Bunun yan?nda ön – arka zincir di?lisininde a??nmas?n? artt?r?r. Kesinlikle böyle bir i?lem yapt?rmay?n?z.
Zincirimi de?i?tirme zaman?n?n geldi?ini nas?l anlar?m?
Bunu anlaman?n birkaç de?i?ik yolu vard?r.
1.Zincir sünme pay?na bak?n. Art?k zincirin gerdirme ayar? sonlara yakla?m??sa zincirin de?i?me zaman? gelmi?tir.
2.Zincir sesi. Ya?lasan?z dahi zincir ?ak?rt?lar? geliyorsa zincir yataklar? oldukça a??nm??t?r. (Zinciri söküp iki ucundan tutup d??a ve içe do?ru yap?lan çekme-itme hareketleriyle bo?luk durumu rahatl?kla kontrol edilebilir.)
3.O-ring’lerin gözle kontrolü. Kopmu?, zedelenmi?, bo?luk yapm?? ise zincirin de?i?mesi gereklidir.
4.Zincir bakla kontrolü. Baklalarda çatlama, deformasyon görünüyorsa mutlaka de?i?tirilmelidir.
Zincir ömrünü nas?l uzatabilirim?
1.Ani yüklenmelerden kaç?n?n. Sert debriyaj b?rakmak, lastik yakmaya çal??mak, tek tekere kalkma gibi zincire ani yüklenmelerden kaç?n?n.
2.Bak?m periyodunu s?kla?t?r?n. Her uzun gezi sonras? zincirinizi en az?ndan ya?lay?n.
3.Kaliteli standartlara uygun zincir ya?lar?n? tercih edin.
4.Zincir ayarlar?n?z? kontrol edin, gerekiyorsa ayarlay?n/ayarlat?n.
5.Eskimi? bir zincir di?lisine tak?lan yeni zincir k?sa sürede zarar görecektir. Bu sebeple kullan?m ömrünü doldurmu? zincir di?lisini mutlaka de?i?tirin. Böylece zincir’in ömrünü uzatm?? olursunuz.
6.Ön zincir di?lisi ve arka zincir di?lisi hiza kontrolünü mutlaka yap?n. Özellikle arka teker sökülüp tak?ld?ktan sonra bu kontrolü yapman?zda fayda var. Farkl? bir hizada çal??ma sonucu zincir aç? yapacak, hem ses artacak hemde zincirinizde düzensiz ve h?zl? bir a??nmaya yol açacakt?r.
[/bos]
Atalar?m?z çok güzel bir söz söylemi?: “Bakarsan ba?, bakmazsan da? olur.”
Motosikletimizi keyifle sürmek için ona gereken özeni gösterelim.